Åland archipel

tekst: Jan de Josselin de Jong
foto's: Jan de Josselin de Jong
luchtfoto's: Sten-Anders Fellman (www.saf.net)

Voor interactieve kaart met foto,s klik hier.

Tussen Zweden en Finland ligt iets ten noorden van Stockholm één van de mooiste kanogebieden in Europa: de Åland archipel (foto1). Een oppervlakte van 13000 km², bestaande uit heel veel water en een beetje land, dat ook nog verdeeld is over zo'n zesduizend eilanden, de meeste onbewoond. In het westen wordt het gebied begrensd door het grote eiland Åland met het stadje Mariehamn (foto 3). In het oosten strekt het zich langs de Finse kust uit, van Uusikaupunki in het noorden tot Hankö op de uiterste zuidwestpunt van Finland. Voor de kanoër een haast eindeloos groot paradijs, geen borden met verboden dit of verboden dat en kamperen op je "eigen" onbewoonde eiland met alleen de geluiden van moeder aarde om je heen (foto 13 en foto 14). De archipel is na de laatste ijstijd langzaam uit zee omhoog gekomen en is nog steeds niet af. Soms heb je het gevoel dat je er al rond vaart voor de officiële opening. Mijn vrouw en ik hebben hier 12 maal een trektocht gemaakt in onze twee persoons toerkano. De laatste jaren huurden wij een huisje op Föglö. Wij zijn een beetje verliefd op het gebied geworden. Het is er op een aantal plaatsen minder open en ruig dan in Nederland vaak wordt gedacht en er zijn mogelijkheden om vanaf een camping voorzichtig kennis te maken met dit scherengebied. Het weer is er 's zomers wat beter dan in Nederland. Er valt in juli gemiddeld 10 tot 20 % minder regen en het waait er wat minder hard. De watertemperatuur kan op plaatsen, waar de eilanden dicht bij elkaar liggen en het niet al te diep is, bij mooi weer oplopen tot boven de 20 graden. Het barst er van de vogels: grauwe ganzen, alken, zeekoeten, kraanvogels en vele soorten meeuwen en eenden. De zeearend (foto 15) zie je op sommige plaatsen bijna net zo vaak als de buizerd in Nederland. Op de grotere eilanden zie je ook elanden (foto 16) en reeën. Wij hebben wel eens voorzichtig een paar elanden moeten wegjagen, die zo dicht langs onze kano liepen, dat wij bang waren dat ze er op zouden trappen. Op de kleine bewoonde eilandjes, met enige tientallen bewoners, is de sociale sfeer heel bijzonder. Wij hebben aan het Zweedse echtpaar uit Stockholm, dat het kleine scheepvaartmuseum op Lappo (zuidwest van Brändö) beheert, eens gevraagd hoe zij het uithielden op zo'n klein eilandje met rond de vijftig mensen. Zij antwoordden toen dat op hun eiland ieder mens er één is en dat je daarom heel zorgvuldig met elkaar omgaat. Op een paar grotere eilanden zijn collectieve supermarkts, die eigendom zijn van de eilandbevolking. Op Sottunga met een bevolking van bijna 130 personen stond een aantal jaar geleden nog een groot deel van de bewoners bij toerbeurt in de winkel te bedienen. Bewoners van kleinere eilandjes in de buurt varen met hun eigen boot naar de haven. Hier staan fietsen van de supermarkt, waarmee zij naar de winkel kunnen rijden.
Bestuurlijk bestaat de archipel uit 2 delen, gescheiden door een noord-zuid lopende strook open water: de Skiftet (in het Fins: Kihti). Het Westelijke deel (foto 2) wordt in het Fins Ahvenanmaa genoemd en heeft een speciale status, die het in 1921 door een besluit van de toen pas opgerichte Volkenbond heeft gekregen om de zich onafhankelijk voelende eilandbevolking tegemoet te komen. Het is Fins gedemilitariseerd grondgebied, maar de officiële voertaal is Zweeds. Er wordt aan Finland belasting betaald en per jaar krijgt het van Finland een bepaald bedrag, dat door een eigen gekozen parlement wordt besteed aan sociale voorzieningen, transport, gezondheidszorg, etc. Buitenlanders, ook Finnen en Zweden, mogen er pas een huis kopen nadat zij er 5 jaar hebben gewoond. Het oostelijk deel hoort gewoon bij Finland.

Het meer beschutte water in de archipel vind je in het noordoosten langs de Finse kust en rond de grotere eilanden in het westelijk deel. De Lumparn op het hoofdeiland en het centrale gedeelte, waaronder de eerder genoemde Skifted, lijken op het IJsselmeer. De zuid- en noordrand van de archipel zijn ook ruiger. Wij hebben vooral tochten gemaakt in het westelijk deel (Ahvenanmaa). Hierbij varen wij van eilandgroep naar eilandgroep, waarbij wij wel eens een strook open water moeten oversteken. Die "oversteken" zijn nooit veel breder dan 3 - 4 km. De strook water, die je moet oversteken, is soms wel erg lang. Als het in de lengterichting gaat waaien wordt het dus echt zeekanoën. Wij houden bij het plannen van onze routes altijd rekening met het weerbericht. Er loopt een route voor de grote zeevaart door de archipel. Het oversteken daarvan moet met beleid gebeuren. Die kasten zijn zo bij je. Bovendien veroorzaken de grote schepen in de buurt van hun route vloedgolven, die tot geruime tijd na het passeren, maar wel afnemend, blijven aanhouden. Als je aan land gaat, kan je de kano hier dus niet vlak bij de waterlijn laten liggen

Mogelijkheden bij de campings
De campings in het oostelijk deel kennen wij niet. In het westelijk deel zijn er campings op Åland zelf, Föglö, Kökar, Kumlinge en Brändö. De camping op Föglö is het fijnst. (foto 4, foto 5 en foto 6 en http://home.aland.net/cc.camp/). Als je geen zeekanoër bent en graag kennis wil maken met een scherengebied is dit een ideale lokatie. Je kunt er prachtige tochten maken op relatief beschut water en bij mooi weer ook eens voorzichtig de open scheren aan de oostzijde van deze eilandengroep bezoeken. Het is ook goed mogelijk om vanuit de camping over redelijk beschut water naar het zuiden te varen en daar ergens vrij te kamperen (foto 7 en foto 12). Deze camping is dit jaar open van 1 Juni tot 31 Augustus. Ook in de archipel ten westen van Brändö kunnen mooie tochten worden gemaakt op water, vergelijkbaar met het Friese merengebied (foto 10 en foto 11). De Skiftet aan de oostzijde is groot water, waar het met harde zuidwesten-wind flink te keer kan gaan. De camping is vrij klein en wij hebben er geen ervaring mee. Het gebied rond Kökar is ruiger en meer geschikt voor zeekanoërs. Direct ten zuiden en oosten van dit eiland is de archipel ook intiem (foto 8 en foto 9). De camping bij Sandvik, aan de noordwest zijde van het eiland, is in orde. De camping op Kumlinge is eenvoudig en soms zijn er veel muggen. Waarschijnlijk door laag gelegen bosjes naast de camping.